Hyperventilatie: waarom het papieren zakje niet meer de eerste reflex mag zijn

Iemand die snel en oppervlakkig ademt, duizelig wordt en tintelingen voelt in de vingers: de klassieke reflex is al generaties lang hetzelfde "adem in een zakje". Toch is die aanpak stilaan verlaten in moderne EHBO-opleidingen — en met goede reden.

Waarom het zakje niet meer de standaard is

Ademen in en uit een afgesloten zakje verhoogt het CO₂-gehalte in het bloed, wat de klachten van hyperventilatie inderdaad kan verminderen. Het probleem: als de oorzaak van de snelle ademhaling níét hyperventilatie is — maar bijvoorbeeld een astma-aanval, een hartprobleem, een longembolie of een ernstige allergische reactie — dan verlaagt het zakje net het zuurstofgehalte verder, op het moment dat het lichaam net meer zuurstof nodig heeft. Een reflex die bedoeld is om te helpen, kan dan net averechts werken.

Het lastige: hyperventilatie lijkt op andere, ernstigere problemen

Snelle ademhaling, een bonkend hart, duizeligheid en een beklemd gevoel op de borst komen voor bij hyperventilatie, maar evengoed bij een hartprobleem of longaandoening. Zelfs voor artsen is dat onderscheid niet altijd meteen duidelijk — zij vertrouwen daarvoor op bijkomend onderzoek zoals een hartfilmpje of bloedonderzoek. Als eerstehulpverlener ter plaatse heb je die zekerheid niet, en dat is precies waarom "in een zakje ademen" als vaste reflex nu wordt afgeraden: je kan het onderliggende probleem niet met zekerheid uitsluiten.

Wat doe je dan wel?

• Blijf rustig en stel gerust. Jouw kalmte werkt vaak al kalmerend op de persoon zelf.
• Begeleid de ademhaling door zelf traag en rustig voor te ademen, zodat de persoon dat tempo kan volgen.
• Twijfel je, of verbetert het niet snel? Bel 112. Vertel wat je ziet: ademhaling, kleur, bewustzijn, en of de persoon een gekende aandoening heeft (astma, hartproblemen, allergie).
• Nooit forceren. Duw nooit een zakje tegen iemands gezicht als die zich daartegen verzet.

Dit is geen vervanging van een EHBO-opleiding: de precieze aanpak kan verschillen naargelang de actuele richtlijnen van je opleidingsverstrekker. Bij twijfel is "rustig houden en 112 bellen" altijd een veilige keuze.

Bron: Gezondheid en Wetenschap – Hyperventilatie